ناسخ ومنسوخ
ناسخ ومنسوخ
ناسخ ومنسوخ آیات، بخش مهمی از علوم قرآنی را به خود اختصاص داده است، و اشراف واگاهی بر آن برای مفسرین و فقها ضروری است.
آیات منسوخ آیاتی هستند که بنابر اقتضای زمانی ویا مکانی خاصی نازل شده اند واحکام آنها هم در این ایام مجری بوده است. اما در همان دوره رسالت آیات دیگری نازل شده است که حکم این آیات قبلی را نسخ کرده است. ولذا به این آیات ناسخ گفته میشود وبه آیات قبلی که حکمشان از بین رفته است، منسوخ گفته میشود.
بعنوان مثال در آیه 240 بقره که عده وفات شوهر برای زن را یکسال مقرر کرده است. اما در آیه 234 این حکم را منسوخ میسازد و به چهار ماه و ده روز تقلیل می دهد.
ناسخ ومنسوخ اقسامی دارند که در برخی از آنها اختلاف نظر هست
👈🏻اشکال نسخ به صورت های زیر است :1🔹👈🏻-نسخ لفظ و حکم با هم 🔹👈🏻2-نسخ لفظ و بقای حکم 🔹👈🏻3-نسخ حکم وابقای لفظ
مورد اول مثل برخی از روایاتی که در کتب احادیث منقول است که از ام المومنین و برخی از صحابه روایت شده است که برخی سوَر در قرآن بودند در دوره رسالت آنها را می خواندیم؛ حتی به اندازه سوره های توبه ومثل آن بوده. اما بعد ها منسوخ شدند. که البته این مورد هم از جهت نقل و هم از جهت عقل مردود است.
🔹👈🏻مورد دوم مثل آیه رجم. یعنی لفظ آیه منسوخ شده ولی حکمش هم چنان باقی است، چنانکه گفته اند آیه رجم بوده است اما بعد ها منسوخ شده است و آیه اش هم این بوده است :❎(الشيخ والشیخه ان زنیا فارجموهما نکالا البتة) ❎؛که بعدها نسخ شده است.
🔹👈🏻مورد سوم یعنی نسخ حکم و بقای لفظ مثل همان مثال آیات 240 و 236 سوره بقره، عده متوفی.در تعداد آیات ناسخ ومنسوخ اختلاف نظر هست. کتاب (رفع ابهام نسخ در قرآن زلمی) این موارد برشمرده است. البته از کتب جدید وفارسی است.
لطفا بحث ناسخ و منسوخ در مورد آیات قرآن را توضیح دهید؟
ﺍﻣﺎ ﻧﺴﺦ ﺍﻧﻮﺍﻉ ﻭ ﺣﺎﻟﺘﻬﺎﯼ ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﺩﺍﺭﺩ:
-1 ﮔﺎﻫﯽ ﻫﻢ ﺣﮑﻢ ﺁﯾﻪ ﺍﯼ ﺍﺯ ﻗﺮﺁﻥ ﻭ ﻫﻢ ﺗﻼﻭﺕ ﻭ ﻟﻔﻆ ﺁﻥ ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥﮐﺮﯾﻢ ﻧﺴﺦ ﻣﯽ ﺷﻮﺩ .
-2 ﮔﺎﻫﯽ ﻓﻘﻂ ﺣﮑﻢ ﺁﯾﻪ ﺍﯼ ﺍﺯ ﻗﺮﺁﻥ ﻧﺴﺦ ﻣﯽ ﺷﻮﺩ ﻭﻟﯽ ﻟﻔﻆ ﻭﺗﻼﻭﺕ ﺁﻥ ﺁﯾﻪ ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽ ﻣﺎﻧﺪ.
-3 ﮔﺎﻫﯽ ﻓﻘﻂ ﺗﻼﻭﺕ ﺁﯾﻪ ﺍﯼ ﺍﺯ ﻗﺮﺁﻥ ﻧﺴﺦ ﻣﯽ ﺷﻮﺩ ﻭﻟﯽ ﺣﮑﻢ ﺁﻥﺁﯾﻪ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽ ﻣﺎﻧﺪ .
-4 ﺍﺣﮑﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﻣﺮﺑﻮﻁ ﺑﻪ ﺩﻭﺭﺍﻥ ﭘﯿﺶ ﺍﺯ ﺍﺳﻼﻡ ﺑﻮﺩﻩ ﻭ ﺩﺭ ﺑﯿﻦ ﻣﺮﺩﻡﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪﻩ ﺑﻮﺩ، ﺗﻮﺳﻂ ﺑﺮﺧﯽ ﺍﺯ ﺁﯾﺎﺕ ﻣﻨﺴﻮﺥ ﺷﺪﻧﺪ.
ﺩﺭ ﺍﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ ﻣﺜﺎﻟﻬﺎﯾﯽ ﺭﺍ ﺑﺮﺍﯼ ﺣﺎﻟﺘﻬﺎﯼ ﻓﻮﻕ ﺫﮐﺮ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ ﺗﺎ
ﺁﺷﻨﺎﯾﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮﯼ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮﻉ ﻧﺴﺦ ﺁﯾﺎﺕ ﺍﺣﮑﺎﻡ ﻗﺮﺁﻥ ﭘﯿﺪﺍ ﻧﻤﺎﯾﯿﻢ:
ﺍﻭﻝ: ﻣﺜﺎﻝ ﺑﺮﺍﯼ ﻧﺴﺦ ﺗﻼﻭﺕ ﺁﯾﻪ ﻭ ﺣﮑﻢ ﺁﻥ ﻫﺮ ﺩﻭ :
ﺁﯾﻪ ﯼ « ﻋﺸﺮ ﺭﺿﻌﺎﺕ ﻣﻌﻠﻮﻣﺎﺕ ﯾﺤﺮّﻣﻦ = ﯾﻌﻨﯽ: ﺩﻩ ﺑﺎﺭ ﺷﯿﺮ ﺩﺍﺩﻥﻣﺤﺮﻣﯿﺖ ﺍﯾﺠﺎﺩ ﻣﯿﮑﻨﺪ » ﮐﻪ ﻫﻢ ﺣﮑﻢ ﻭ ﻫﻢ ﺗﻼﻭﺕ ﺁﻥ ﻫﺮ ﺩﻭ ﻣﻨﺴﻮﺥ ﺷﺪﻧﺪ، ﻭ ﺑﺠﺎﯼ ﺁﻧﮑﻪ ﺩﻩ ﺑﺎﺭ ﺷﯿﺮ ﺩﺍﺩﻥ ﻣﻮﺟﺐ ﻣﺤﺮﻣﯿﺖ ﻭ ﺭﺿﺎﻋﺖ ﺷﻮﺩ، ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎﻝ ﺣﮑﻢ ﺭﺍ ﺑﺮ ﻣﻮﻣﻨﺎﻥ ﺁﺳﺎﻧﺘﺮ ﻧﻤﻮﺩ ﻭ ﺁﻧﺮﺍ ﺑﻪ ﭘﻨﺞ ﺑﺎﺭ ﺷﯿﺮ ﺩﺍﺩﻥ ﺗﻘﻠﯿﻞ ﺩﺍﺩ .
ﺍﻣﺎﻡ ﻣﺴﻠﻢ ﺩﺭ ﺻﺤﯿﺢ ﺧﻮﺩ ﺍﺯ ﺍﻡ ﺍﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﺎﯾﺸﻪ ﺭﺿﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎﺭﻭﺍﯾﺖ ﮐﺮﺩﻩ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ : «ﮐﺎﻥ ﻓﯿﻤﺎ ﺃﻧﺰﻝ ﻣﻦ ﺍﻟﻘﺮﺁﻥ ﻋﺸﺮ ﺭﺿﻌﺎﺕ
ﻣﻌﻠﻮﻣﺎﺕ ﯾﺤﺮﻣﻦ، ﺛﻢ ﻧﺴﺨﻦ، ﺑﺨﻤﺲ ﻣﻌﻠﻮﻣﺎﺕ . ﻓﺘﻮﻓﯽ ﺭﺳﻮﻝ ﺍﻟﻠﻪﺻﻠﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻭﺳﻠﻢ ﻭ ﻫﻦ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻘﺮﺃ ﻣﻦ ﺍﻟﻘﺮﺁﻥ» . ﻣﺴﻠﻢ( 1425) .ﯾﻌﻨﯽ : « ﺍﺯ ﺟﻤﻠﻪ ﺁﯾﺎﺕ ﻧﺎﺯﻝ ﺷﺪﻩ ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ، ﺁﯾﻪ ( ﻋﺸﺮ ﺭﺿﻌﺎﺕﻣﻌﻠﻮﻣﺎﺕ ﯾﺤﺮﻣﻦ) ﺑﻮﺩ . «ﯾﻌﻨﯽ : ﺩﻩ ﺑﺎﺭ ﺷﯿﺮ ﺩﺍﺩﻥ ﻣﻌﻠﻮﻡ ( ﻧﮑﺎﺡ ﺭﺍ )ﺣﺮﺍﻡ ﻣﯽﮐﻨﺪ » . ﺳﭙﺲ ﻟﻔﻆ ﻭ ﺣﮑﻢ ﺍﯾﻦ ﺁﯾﻪ ﺑﺎ (ﺑﺨﻤﺲ ﻣﻌﻠﻮﻣﺎﺕ ) ﻧﺴﺷﺪ . «ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺎ ﭘﻨﺞ ﺑﺎﺭ ﺷﯿﺮﺩﺍﺩﻥ ﻣﻌﻠﻮﻡ» . ﺳﭙﺲ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﯽ ﺍﻟﻠﻪﻋﻠﯿﻪ ﻭﺳﻠﻢ ﻓﻮﺕ ﮐﺮﺩ ﻭﻟﯽ ( ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺗﺄﺧﯿﺮ ﻧﺴﺦ ﺁﻥ) ﺁﯾﻪ ﻧﺴﺦ ﺷﺪﻩﺍﺯ ﺟﻤﻠﻪ ﺁﯾﺎﺗﯽ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ (ﻫﻨﻮﺯ) ﺗﻼﻭﺕ ﻣﯽ ﺷﺪ ».ﺍﻣﺎﻡ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﺩﺭ " ﺍﻻﺗﻘﺎﻥ ﻓﯽ ﻋﻠﻮﻡ ﺍﻟﻘﺮﺁﻥ " ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ: «ﺍﯾﻦ ﺭﺍﺷﯿﺨﯿﻦ ﺭﻭﺍﯾﺖ ﮐﺮﺩﻩﺍﻧﺪ، ﻭ ﺩﺭﺑﺎﺭﻩ ﺍﯾﻦ ﮔﻔﺘﻪﯼ ﻋﺎﯾﺸﻪ ﺩﺭ ﺣﺪﯾﺚ :
«ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻭﺳﻠﻢ ﻓﻮﺕ ﮐﺮﺩ ﻭﻟﯽ ﺁﯾﻪ ﻧﺴﺦ ﺷﺪﻩ ﺍﺯ ﺟﻤﻠﻪﺁﯾﺎﺗﯽ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ (ﻫﻨﻮﺯ) ﺗﻼﻭﺕ ﻣﯽ ﺷﺪ » ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻪﺍﻧﺪ، ﭼﻮﻥ ﻇﺎﻫﺮﺵﺁﻥ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻼﻭﺕ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺎﻗﯽ ﺑﻮﺩﻩ ﻭ ﺣﺎﻝ ﺁﻧﮑﻪ ﺍﯾﻨﻄﻮﺭ ﻧﯿﺴﺖ.ﻭ ﺩﺭ ﺟﻮﺍﺏ ﺍﯾﻦ ﺍﺩﻋﺎ ﮔﻔﺘﻪﺍﻧﺪ: ﻣﻨﻈﻮﺭ ﺗﺎ ﻧﺰﺩﯾﮑﯽ ﻭﻓﺎﺕ ﺍﺳﺖ، ﯾﺎ ﺍﯾﻨﮑﻪﺗﻼﻭﺕ ﻧﯿﺰ ﻧﺴﺦ ﺷﺪﻩ ﺑﻮﺩ ﻭﻟﯽ ﺑﻪ ﻫﻤﻪ ﯼ ﻣﺮﺩﻡ ﻧﺮﺳﯿﺪﻩ ﺑﻮﺩ ﻣﮕﺮ ﺑﻌﺪﺍﺯ ﻭﻓﺎﺕ ﺭﺳﻮﻝ ﺧﺪﺍ ﺻﻠﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻭﺳﻠﻢ ﮐﻪ ﺍﯾﺸﺎﻥ ﻭﻓﺎﺕ ﯾﺎﻓﺖ ﺩﺭﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﻫﻨﻮﺯ ﺑﺮﺧﯽ ﺍﺯ ﻣﺮﺩﻡ ﺁﻧﻬﺎ ﺭﺍ ﻣﯽﺧﻮﺍﻧﺪﻧﺪ.ﻭ ﺍﺑﻮﻣﻮﺳﯽ ﺍﺷﻌﺮﯼ ﮔﻔﺘﻪ: ﻧﺎﺯﻝ ﺷﺪ ﺳﭙﺲ ﺑﺮﺩﺍﺷﺘﻪ ﺷﺪ .ﻭ ﻣﮑﯽ ﮔﻔﺘﻪ: ﺩﺭ ﺍﯾﻦ ﻣﺜﺎﻝ ﻧﻪ ﻣﻨﺴﻮﺥ ﺗﻼﻭﺕ ﻣﯽﺷﻮﺩ ﻭ ﻧﻪ ﻧﺎﺳﺦ، ﻭﻧﻈﯿﺮﺵ ﺭﺍ ﻧﻤﯽﺷﻨﺎﺳﻢ ».
ﺩﻭﻡ: ﻣﺜﺎﻝ ﺑﺮﺍﯼ ﻧﺴﺦ ﺣﮑﻢ ﺁﯾﻪ ﻭ ﺑﻘﺎﯼ ﺗﻼﻭﺗﺶ:
ﺗﻌﺪﺍﺩ ﺁﯾﺎﺕ ﺑﺮﺍﯼ ﺍﯾﻦ ﻧﻮﻉ ﻧﺴﺦ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﮐﻢ ﺍﺳﺖ، ﺍﻣﺎﻡ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﺩﺭﮐﺘﺎﺏ " ﺍﺗﻘﺎﻥ " ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ: « ﻭ ﺍﺯ ﺍﯾﻦ ﻧﻮﻉ (ﺍﺯ ﻧﺴﺦ) ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ ﺩﺭﺑﺎﺭﻩ ﯼﺁﻥ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮﺩﻩﺍﻧﺪ، ﻭﻟﯽ ﺗﻌﺪﺍﺩ ﺁﻥ ﺁﯾﺎﺕ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﮐﻢ ﺍﺳﺖ، ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﮐﻪﻧﻮﯾﺴﻨﺪﮔﺎﻥ ﺗﻌﺪﺍﺩ ﺑﺴﯿﺎﺭﯼ ﺍﺯ ﺁﯾﺎﺕ ﺭﺍ ﺍﺯ ﻫﻤﯿﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻧﺴﺦ ﺷﻤﺮﺩﻩﺍﻧﺪ،ﻭﻟﯽ ﻣﺤﻘﻘﺎﻧﯽ ﺍﺯ ﻗﺒﯿﻞ ﻗﺎﺿﯽ ﺍﺑﻮﺑﮑﺮﺑﻦ ﺍﻟﻌﺮﺑﯽ ﺍﯾﻦ ﺭﺍ ﺑﯿﺎﻥ ﻧﻤﻮﺩﻩ ﻭﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﺗﻮﺿﯿﺢ ﺩﺍﺩﻩﺍﻧﺪ (ﮐﻪ ﺗﻌﺪﺍﺩ ﺍﯾﻦ ﺁﯾﺎﺕ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﮐﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ.«(ﺍﻣﺎ ﻣﺜﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺑﺮﺍﯼ ﺍﯾﻦ ﻧﻮﻉ ﺍﺯ ﻧﺴﺦ ﻣﯽ ﺗﻮﺍﻥ ﺫﮐﺮ ﮐﺮﺩ، ﻣﺪﺕ ﻋﺪﻩﯼ ﺯﻧﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺷﻮﻫﺮﺷﺎﻥ ﻣﺮﺩﻩ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﯾﺴﺖ ﯾﮑﺴﺎﻝ ﺩﺭ ﻋﺪﻩ ﻣﯽﻣﺎﻧﺪﻧﺪ، ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺗﻼﻭﺕ ﺁﻥ ﺩﺭ ﺳﻮﺭﻩ ﯼ ﺑﻘﺮﻩ ﺁﯾﻪ ﯼ (240) ﺑﺎﻗﯽ ﺍﺳﺖ
ﻭ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ: « ﻭَﺍﻟَّﺬِﯾﻦَ ﯾُﺘَﻮَﻓَّﻮْﻥَ ﻣِﻨﮑُﻢْ ﻭَﯾَﺬَﺭُﻭﻥَ ﺃَﺯْﻭَﺍﺟًﺎ ﻭَﺻِﯿَّﺔً ﻟِّﺄَﺯْﻭَﺍﺟِﻬِﻢ ﻣَّﺘَﺎﻋًﺎ ﺇِﻟَﯽ ﺍﻟْﺤَﻮْﻝِ ﻏَﯿْﺮَ ﺇِﺧْﺮَﺍﺝٍ ﻓَﺈِﻥْ ﺧَﺮَﺟْﻦَ ﻓَﻼَ ﺟُﻨَﺎﺡَ ﻋَﻠَﯿْﮑُﻢْ ﻓِﯽﻣَﺎ ﻓَﻌَﻠْﻦَ ﻓِﯽَ ﺃَﻧﻔُﺴِﻬِﻦَّ ﻣِﻦ ﻣَّﻌْﺮُﻭﻑٍ ﻭَﺍﻟﻠّﻪُ ﻋَﺰِﯾﺰٌ ﺣَﮑِﯿﻢٌ » (ﺑﻘﺮﻩ 240) .ﯾﻌﻨﯽ : « ﻭ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﺍﺯ ﺷﻤﺎ ﮐﻪ ﻣﺮﮔﺸﺎﻥ ﻓﺮﺍ ﻣﯽﺭﺳﺪ ﻭ ﻫﻤﺴﺮﺍﻧﯽﺑﺮﺟﺎﯼ ﻣﯽﮔﺬﺍﺭﻧﺪ، ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺮﺍﯼ ﻫﻤﺴﺮﺍﻧﺸﺎﻥ ﻭﺻﯿﺖ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﺁﻧﺎﻥ ﺭﺍ ﺗﺎﯾﮏ ﺳﺎﻝ ﺑﻬﺮﻩﻣﻨﺪ ﺳﺎﺯﻧﺪ ﻭ ﺑﯿﺮﻭﻥ ﻧﮑﻨﻨﺪ ﭘﺲﺍﮔﺮ ﺑﯿﺮﻭﻥ ﺑﺮﻭﻧﺪ ﺑﺮ ﺷﻤﺎﮔﻨﺎﻫﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﺩﺭ ﺁﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺁﻧﺎﻥ ﺩﺭﺑﺎﺭﻩ ﺧﻮﺩ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﻣﯽﺩﻫﻨﺪ ﺑﻪﻃﻮﺭﭘﺴﻨﺪﯾﺪﻩ ﻭ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﻋﺰﯾﺰ ﺣﮑﯿﻢ ﺍﺳﺖ »ﺍﻣﺎ ﺑﻌﺪﺍً ﺣﮑﻢ ﺍﯾﻦ ﺁﯾﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺁﯾﻪ ﯼ ﺷﻤﺎﺭﻩ (234 ) ﺍﺯ ﺳﻮﺭﻩ ﯼ ﺑﻘﺮﻩﻣﻨﺴﻮﺥ ﮔﺸﺖ ﻭ ﺑﺠﺎﯼ ﯾﮑﺴﺎﻝ ﻋﺪﻩ، ﻣﺪﺕ ﺯﻣﺎﻥ ﺁﻥ ﺑﻪ ﭼﻬﺎﺭ ﻣﺎﻩ ﻭ ﺩﻩﺭﻭﺯ ﺗﻘﻠﯿﻞ ﯾﺎﻓﺖ ﻭ ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎﻝ ﺁﻧﺮﺍ ﺑﺮ ﻣﻮﻣﻨﺎﻥ ﺁﺳﺎﻧﺘﺮﻧﻤﻮﺩ، ﺁﯾﻪ ﯼ ﻧﺎﺳﺦ ﭼﻨﯿﻦ ﺍﺳﺖ:
« ﻭَﺍﻟَّﺬِﯾﻦَ ﯾُﺘَﻮَﻓَّﻮْﻥَ ﻣِﻨﮑُﻢْ ﻭَﯾَﺬَﺭُﻭﻥَ ﺃَﺯْﻭَﺍﺟًﺎ ﯾَﺘَﺮَﺑَّﺼْﻦَ ﺑِﺄَﻧﻔُﺴِﻬِﻦَّ ﺃَﺭْﺑَﻌَﺔَ ﺃَﺷْﻬُﺮٍﻭَﻋَﺸْﺮًﺍ ﻓَﺈِﺫَﺍ ﺑَﻠَﻐْﻦَ ﺃَﺟَﻠَﻬُﻦَّ ﻓَﻼَ ﺟُﻨَﺎﺡَ ﻋَﻠَﯿْﮑُﻢْ ﻓِﯿﻤَﺎ ﻓَﻌَﻠْﻦَ ﻓِﯽ ﺃَﻧﻔُﺴِﻬِﻦَّﺑِﺎﻟْﻤَﻌْﺮُﻭﻑِ ﻭَﺍﻟﻠّﻪُ ﺑِﻤَﺎ ﺗَﻌْﻤَﻠُﻮﻥَ ﺧَﺒِﯿﺮٌ» ( ﺑﻘﺮﻩ 234) .ﯾﻌﻨﯽ : ﻭ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺷﻤﺎ ﻣﯽﻣﯿﺮﻧﺪ ﻭ ﻫﻤﺴﺮﺍﻧﯽ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽﮔﺬﺍﺭﻧﺪ،ﺑﺎﯾﺪ ﭼﻬارﻣﺎﻩ ﻭ ﺩﻩ ﺭﻭﺯ، ﺍﻧﺘﻈﺎﺭ ﺑﮑﺸﻨﺪ ( ﻭ ﻋﺪّﻩ ﻧﮕﻪ ﺩﺍﺭﻧﺪ !( ﻭﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺁﺧﺮ ﻣﺪﺗﺸﺎﻥ ﺭﺳﯿﺪﻧﺪ، ﮔﻨﺎﻫﯽ ﺑﺮ ﺷﻤﺎ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻫﺮﭼﻪ ﻣﯽﺧﻮﺍﻫﻨﺪ، ﺩﺭ ﺑﺎﺭﻩ ﺧﻮﺩﺷﺎﻥ ﺑﻪ ﻃﻮﺭ ﺷﺎﯾﺴﺘﻪ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﺩﻫﻨﺪ ( ﻭ ﺑﺎﻣﺮﺩ ﺩﻟﺨﻮﺍﻩ ﺧﻮﺩ، ﺍﺯﺩﻭﺍﺝ ﮐﻨﻨﺪ) . ﻭ ﺧﺪﺍ ﺑﻪ ﺁﻧﭽﻪ ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﯿﺪ، ﺁﮔﺎﻩﺍﺳﺖ.
ﺷﺎﯾﺪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻮﺩ ﮐﻪ ﭼﻪ ﺣﮑﻤﺘﯽ ﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻭﺟﻮﺩ ﺁﻧﮑﻪ ﺣﮑﻢ ﺁﯾﻪﻧﺴﺦ ﺷﺪﻩ ﻭﻟﯽ ﺑﺎﺯ ﺗﻼﻭﺕ ﺁﻥ ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪﻩ ﺍﺳﺖ؟
ﺩﺭ ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﺍﯾﻦ ﺳﻮﺍﻝ ﺍﯾﻦ ﺳﺨﻦ ﺍﻣﺎﻡ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﺭﺍ ﺍﺯ ﮐﺘﺎﺑﺶ " ﺍﺗﻘﺎﻥ "ﻧﻘﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ :
«ﺍﮔﺮ ﺑﮕﻮﯾﯽ : ﭼﻪ ﺣﮑﻤﺘﯽ ﺩﺭ ﺍﯾﻦ ﻫﺴﺖ ﮐﻪ ﺣﮑﻢ ﺑﺮﺩﺍﺷﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﻭﻟﯽﺗﻼﻭﺕ ﺑﺎﻗﯽ ﺑﻤﺎﻧﺪ؟ﺟﻮﺍﺏ ﺁﻥ ﺑﻪ ﺩﻭ ﻭﺟﻪ ﺍﺳﺖ :
ﯾﮑﯽ: ﺍﯾﻨﮑﻪ ﻫﻤﺎﻧﻄﻮﺭ ﮐﻪ ﻗﺮﺁﻥ ﺑﺮﺍﯼ ﺷﻨﺎﺧﺘﻦ ﺣﮑﻢ ﺍﺯ ﺁﻥ ﻭ ﻋﻤﻞ ﺑﻪﺁﻥ ﺗﻼﻭﺕ ﻣﯽﺷﻮﺩ، ﭼﻮﻥ ﮐﻼﻡ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺍﺳﺖ ﺧﻮﺍﻧﺪﻩ ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺷﻮﺩ ﻭﺗﻼﻭﺗﺶ ﺛﻮﺍﺏ ﺩﺍﺭﺩ، ﭘﺲ ﺗﻼﻭﺕ ﺁﻥ ﺑﺮﺍﯼ ﺍﯾﻦ ﺣﮑﻤﺖ (ﯾﻌﻨﯽ ﺛﻮﺍﺏﻗﺮﺍﺋﺖ ﺁﻥ) ﻗﺮﺍﺭ ﺩﺍﺩﻩ ﺷﺪ .
ﺩﻭﻡ: ﻏﺎﻟﺒﺎً ﺑﺮﺍﯼ ﺗﺨﻔﯿﻒ ﻭ ﺁﺳﺎﻥ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻧﺴﺦ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﻣﯽﮔﯿﺮﺩ، ﭘﺲﺗﻼﻭﺕ ﺁﯾﺎﺕ ﻣﻨﺴﻮﺧﻪ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪ ﺗﺎ ﯾﺎﺩﺁﻭﺭ ﻧﻌﻤﺖ ﻭ ﺭﻓﻊ ﻣﺸﻘﺖ ﺑﺎﺷﺪ» .
ﺳﻮﻡ: ﻣﺜﺎﻝ ﺑﺮﺍﯼ ﻧﺴﺦ ﺗﻼﻭﺕ ﺁﯾﻪ ﻭﻟﯽ ﺑﻘﺎﯼ ﺣﮑﻢ ﺁﻥ:
ﺩﺭ ﺍﯾﻦ ﻧﻮﻉ ﺗﻼﻭﺕ ﺁﯾﻪ ﻧﺴﺦ ﻣﯽ ﺷﻮﺩ ﻭﻟﯽ ﺣﮑﻢ ﺁﻥ ﻫﻤﭽﻨﺎﻥ ﺑﺎﻗﯽﺍﺳﺖ ﻭ ﻣﯽ ﺑﺎﯾﺴﺖ ﺑﻪ ﺁﻥ ﻋﻤﻞ ﮔﺮﺩﺩ . ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺁﯾﻪ ﯼ ﺭﺟﻢ ﻭ ﺳﻨﮕﺴﺎﺭﺯﻧﺎﮐﺎﺭ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺍﺑﺘﺪﺍ ﺧﻮﺩ ﺁﯾﻪ ﻭ ﺗﻼﻭﺗﺶ ﺟﺰﺋﯽ ﺍﺯ ﻗﺮﺁﻥ ﺑﻮﺩ ﻭﻟﯽ ﺳﭙﺲﺗﻼﻭﺗﺶ ﻣﻨﺴﻮﺥ ﮔﺸﺖ ﻭﻟﯽ ﺣﮑﻢ ﺁﻥ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪ.
ﺍﺯ ﺍﺑﻦ ﻋﺒﺎﺱ (ﺭﺿﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻨﻪ) ﺭﻭﺍﯾﺖ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺭﻭﺯﯼ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺧﻄﺎﺏﺭﺿﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺑﺮﺍﯼ ﻣﺮﺩﻡ ﺧﻄﺒﻪ ﺧﻮﺍﻧﺪ ﻭ ﮔﻔﺖ : ( ﺇﻥ ﺍﻟﻠﻪ ﺑﻌﺚ ﻣﺤﻤﺪﺍًﺑﺎﻟﺤﻖ، ﻭ ﺃﻧﺰﻝ ﻋﻠﯿﻪ ﺍﻟﮑﺎﺏ، ﻓﮑﺎﻥ ﻣﻤﺎ ﺃﻧﺰﻝ ﺍﻟﻠﻪ ﺁﯾﺔ ﺍﻟﺮﺟﻢ، ﻏﻘﺮﺃﻧﺎﻫﺎﻭ ﻋﻘﻠﻨﺎﻫﺎ ﻭ ﻭﻋﯿﻨﺎﻫﺎ، ﺭﺟﻢ ﺭﺳﻮﻝ ﺍﻟﻠﻪ ﺻﻠﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻭﺳﻠﻢ ﻭﺭﺟﻤﻨﺎ ﺑﻌﺪﻩ، ﻓﺄﺧﺸﯽ ﺇﻥ ﻃﺎﻝ ﺑﺎﻟﻨﺎﺱ ﺯﻣﺎﻥ ﺃﻥ ﯾﻘﻮﻝ ﻗﺎﺋﻞ : ﻭﺍﻟﻠﻪ ﻣﺎﻧﺠﺪ ﺁﯾﺔ ﺍﻟﺮﺟﻢ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺏ ﺍﻟﻠﻪ، ﻓﯿﻀﻠﻮﺍ ﺑﺘﺮﮎ ﻓﺮﯾﻀﺔ، ﺃﻧﺰﻟﻬﺎ ﺍﻟﻠﻪ،ﻭﺍﻟﺮﺟﻢ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺏ ﺍﻟﻠﻪ ﺣﻖ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﺯﻧﯽ ﺇﺫﺍ ﺃﺣﺼﻦ ﻣﻦ ﺍﻟﺮﺟﺎﻝ ﻭﺍﻟﻨﺴﺎﺀ، ﺇﺫﺍ ﻗﺎﻣﺖ ﺍﻟﺒﯿﻨﺔ ﺃﻭﮐﺎﻥ ﺍﻟﺤﺒﻞ ﺃﻭ ﺍﻻﻋﺘﺮﺍﻑ)ﯾﻌﻨﯽ : « ﺑﻪ ﺭﺍﺳﺘﯽ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺻﻠﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻭﺳﻠﻢ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺣﻖﻣﺒﻌﻮﺙ ﻭ ﻗﺮﺁﻥ ﺭﺍ ﺑﺮ ﺍﻭ ﻧﺎﺯﻝ ﮐﺮﺩ. ﺍﺯ ﺟﻤﻠﻪ ﺁﯾﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﻧﺎﺯﻝﮐﺮﺩ ﺁﯾﻪ ﺭﺟﻢ ﺍﺳﺖ، ﮐﻪ ﺁﻧﺮﺍ ﺧﻮﺍﻧﺪﯾﻢ ﻭ ﺩﺭﮎ ﻭ ﺣﻔﻆ ﻧﻤﻮﺩﯾﻢ. ﭘﯿﺎﻣﺒﺮﺻﻠﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻭﺳﻠﻢ (ﻃﺒﻖ ﺁﻥ ﺯﻧﺎﮐﺎﺭ ﻣﺤﺼﻦ ﺭﺍ) ﺭﺟﻢ ﮐﺮﺩ ﻭ ﻣﺎ ﻫﻢ
ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺍﻭ ﺭﺟﻢ ﮐﺮﺩﯾﻢ. ﺑﯿﻢ ﺩﺍﺭﻡ ﺍﮔﺮ ﺯﻣﺎﻥ ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺑﺮ ﻣﺮﺩﻡ ﺑﮕﺬﺭﺩ،ﮐﺲ ﺑﮕﻮﯾﺪ : ﺑﻪ ﺧﺪﺍ ﻗﺴﻢ ﺍﯾﻪ ﺭﺟﻢ ﺭﺍ ﺩﺭ ﮐﺘﺎﺏ ﺧﺪﺍ ﻧﯿﺎﻓﺘﯿﻢ، ﺩﺭ ﻧﺘﯿﺠﻪﺑﺎ ﺗﺮﮎ ﻭﺍﺟﺒﯽ ﮐﻪ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﻧﺎﺯﻝ ﮐﺮﺩﻩ ﮔﻤﺮﺍﻩ ﺷﻮﻧﺪ، ﺭﺟﻢ ﺩﺭ ﮐﺘﺎﺏﺧﺪﺍﺣﻖ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺮ ﻫﺮ ﺯﻥ ﻭ ﻣﺮﺩ ﻣﺤﺼﻨﯽ ﺍﺟﺮﺍ ﺷﻮﺩ، ﻭﺍﯾﻦﺯﻣﺎﻧﯽ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﻬﻮﺩ ﮔﻮﺍﻫﯽ ﺩﻫﻨﺪ ﯾﺎ ﺯﻥ ﺣﺎﻣﻠﻪ ﮔﺮﺩﺩ ﯾﺎ ﺑﻪ ﺁﻥﺍﻋﺘﺮﺍﻑ ﮐﻨﻨﺪ » . ﻣﺘﻔﻖ ﻋﻠﯿﻪ : ﺑﺨﺎﺭﯼ ( 6830 )، ﻣﺴﻠﻢ ( 1691)ﻭ ﺩﺭ ﺭﻭﺍﯾﺘﯽ ﺍﺯ ﻧﺴﺎﺋﯽ ﺁﻣﺪﻩ ﮐﻪ ﺍﯾﻦ ﺁﯾﻪ ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ ﺩﺭ ﺳﻮﺭﻩ(ﺍﻷﺣﺰﺍﺏ) ﺍﺳﺖ .ﻫﻤﯿﻨﻄﻮﺭ ﺍﻣﺎﻡ ﻣﺎﻟﮏ ﺩﺭ ﺍﻟﻤﻮﻃﺄ ﺍﯾﻦ ﺯﯾﺎﺩﻩ ﺭﺍ ﺍﺯ ﯾﺤﯿﯽ ﺍﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﺍﺯﺍﺑﻦ ﻣﺴﯿﺐ ﺭﻭﺍﯾﺖ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ.ﻭ ﺩﺭ ﺭﻭﺍﯾﺘﯽ ﺩﯾﮕﺮ ﺁﻣﺪﻩ ﮐﻪ ﺁﯾﻪ ﯼ ﺭﺟﻢ ﮐﻪ ﺗﻼﻭﺗﺶ ﻧﺴﺦ ﺷﺪﻩﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ : « ﻭ ﺇﺫﺍ ﺯﻧﯿﺎ ﻓﺎﺭﺟﻤﻮﻫﻤﺎ ﺍﻟﺒﺘﺔ ﻧﮑﺎﻻ ﻣﻦ ﺍﻟﻠﻪ ﻭ ﺍﻟﻠﻪﻋﺰﯾﺰ ﺣﮑﯿﻢ » «ﺍﮔﺮ ﻣﺮﺩ ﻭ ﺯﻥ ﻣﺤﺼﻦ ﺯﻧﺎ ﮐﺮﺩﻧﺪ ﺣﺘﻤﺎً ﺁﻧﺎﻥ ﺭﺍ ﺭﺟﻢﮐﻨﯿﺪ ﺗﺎ ﭘﻨﺪ ﻭ ﻋﺒﺮﺗﯽ ﺍﺯ ﺟﺎﻧﺐ ﺧﺪﺍ ﺑﺮﺍﯼ ﻣﺮﺩﻡ ﺑﺎﺷﺪ، ﻭ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪﺑﻠﻨﺪﻣﺮﺗﺒﻪ ﻭ ﺣﮑﯿﻢ ﺍﺳﺖ» .ﻭ ﺑﺰﺭﮔﺘﺮﯾﻦ ﺩﻟﯿﻞ ﺑﺮ ﺑﻘﺎﯼ ﺣﮑﻢ ﺁﯾﻪ ﯼ ﺳﻨﮕﺴﺎﺭ ﻋﻤﻞ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﯽﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻭﺳﻠﻢ ﻭ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﺭﺿﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻭﺟﻮﺩ ﻣﻨﺴﻮﺥﺷﺪﻥ ﺗﻼﻭﺕ ﺁﯾﻪ ﯼ ﺭﺟﻢ ﻫﻤﭽﻨﺎﻥ ﺯﻧﺎﮐﺎﺭ ﻣﺤﺼﻦ ﺭﺍ ﺭﺟﻢ ﻣﯽ ﮐﺮﺩﻧﺪ، ﻭﺣﺘﯽ ﺩﺭ ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺧﻼﻓﺖ ﺧﻠﻔﺎﯼ ﺭﺍﺷﺪﯾﻦ ﻧﯿﺰ ﺣﮑﻢ ﺳﻨﮕﺴﺎﺭ ﺍﺟﺮﺍ ﻣﯽﮔﺸﺖ ﻭ ﺍﯾﻦ ﺩﻟﯿﻠﯽ ﺑﺮ ﺑﻘﺎﯼ ﺣﮑﻢ ﺁﯾﻪ ﯼ ﺭﺟﻢ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ.ﺍﺯ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪﺍﻟﻠﻪ ﺍﻧﺼﺎﺭﯼ ﺭﻭﺍﯾﺖ ﺍﺳﺖ : ( ﺃﻥ ﺭﺟﻼ ﻣﻦ ﺃﺳﻠﻢ، ﺃﺗﯽﺭﺳﻮﻝ ﺍﻟﻠﻪ ﺻﻠﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻭﺳﻠﻢ ﻓﺤﺪﺛﻪ ﺃﻧﻪ ﻗﺪ ﺯﻧﯽ، ﻓﺸﻬﺪ ﻋﻠﯽﻧﻔﺴﻪ ﺃﺭﺑﻊ ﺷﻬﺎﺩﺍﺕ، ﻓﺄﻣﺮ ﺑﻪ ﺭﺳﻮﻝ ﺍﻟﻠﻪ ﺻﻠﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻭﺳﻠﻢ ﻓﺮﺟﻢ،ﻭ ﮐﺎﻥ ﻗﺪ ﺃﺣﺼﻦ) «ﻣﺮﺩﯼ ﺍﺯ ﻗﺒﯿﻠﻪ ﺍﺳﻠﻢ ﻧﺰﺩ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪﻭﺳﻠﻢ ﺁﻣﺪ ﻭ ﺑﻪ ﺍﻭ ﮔﻔﺖ : ﺯﻧﺎ ﮐﺮﺩﻩﺍﻡ، ﭼﻬﺎﺭ ﺑﺎﺭ ﺍﻗﺮﺍﺭ ﮐﺮﺩ ﻭ ﮔﻔﺖ :ﺯﻧﺎ ﮐﺮﺩﻩﺍﻡ، ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻭﺳﻠﻢ ﺩﺳﺘﻮﺭ ﺩﺍﺩ ﺗﺎ ﺭﺟﻢ ﺷﻮﺩ،ﺁﻥ ﻣﺮﺩ ﻣﺤﺼﻦ ( ﺍﺯﺩﻭﺍﺝ ﮐﺮﺩﻩ ) ﺑﻮﺩ ». ﺍﺑﻮﺩﺍﻭﺩ ( 4407)
ﭼﻬﺎﺭﻡ : ﻧﺴﺦ ﺍﺣﮑﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﻣﺮﺑﻮﻁ ﺑﻪ ﺍﺩﯾﺎﻥ ﭘﯿﺶ ﺍﺯ ﺍﺳﻼﻡ ﺑﻮﺩﻩ؛ ﻣﺜﻼﺣﻼﻝ ﺷﺪﻥ ﮔﻮﺷﺖ ﺣﯿﻮﺍﻧﺎﺕ ﺍﻫﻠﯽ ﺑﺮﺍﯼ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻥ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺑﺮﺧﯽ ﺍﺯﺍﺩﯾﺎﻥ ﺳﺎﺑﻖ ﺣﺮﺍﻡ ﺑﻮﺩ، ﻭ ﯾﺎ ﻧﺴﺦ ﺍﺣﮑﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺍﻭﺍﯾﻞ ﺍﺳﻼﻡ ﺑﺮﻗﺮﺍﺭﺑﻮﺩﻧﺪ ﻭﻟﯽ ﺑﻌﺪﺍ ﻣﻨﺴﻮﺥ ﺷﺪﻧﺪ ﻭ ﺗﻌﺪﺍﺩ ﺁﻧﻬﺎ ﺍﻧﺪﮎ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ، ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﺴﺦﻗﺒﻠﻪ ﺍﺯ ﻣﺴﺠﺪﺍﻻﻗﺼﯽ ﺑﻪ ﮐﻌﺒﻪ، ﯾﻌﻨﯽ ﺁﯾﻪ « ﻭَﻟِﻠّﻪِ ﺍﻟْﻤَﺸْﺮِﻕُ ﻭَﺍﻟْﻤَﻐْﺮِﺏُﻓَﺄَﯾْﻨَﻤَﺎ ﺗُﻮَﻟُّﻮﺍْ ﻓَﺜَﻢَّ ﻭَﺟْﻪُ ﺍﻟﻠّﻪِ ﺇِﻥَّ ﺍﻟﻠّﻪَ ﻭَﺍﺳِﻊٌ ﻋَﻠِﯿﻢٌ » ( ﺑﻘﺮﻩ 115 ).ﯾﻌﻨﯽ : ﻣﺸﺮﻕ ﻭ ﻣﻐﺮﺏ، ﺍﺯ ﺁﻥ ﺧﺪﺍﺳﺖ! ﻭ ﺑﻪ ﻫﺮ ﺳﻮ ﺭﻭ ﮐﻨﯿﺪ، ﺧﺪﺍﺁﻧﺠﺎﺳﺖ ! ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺑﯽﻧﯿﺎﺯ ﻭ ﺩﺍﻧﺎﺳﺖ!ﺗﻮﺳﻂ ﺁﯾﻪ ﯼ ﺯﯾﺮ ﻣﻨﺴﻮﺥ ﮔﺸﺖ:« ﻓَﻮَﻝِّ ﻭَﺟْﻬَﮏَ ﺷَﻄْﺮَ ﺍﻟﻤَﺴْﺠِﺪِ ﺍﻟﺤَﺮَﺍْﻡِ ﻭَ ﺣَﯿﺜُﻤَﺎ ﮐُﻨْﺘُﻢ ﻓَﻮَﻟُّﻮﺍ ﻭُﺟُﻮﻫَﮑَﻢﺷَﻄﺮَﻩ » (ﺑﻘﺮﻩ : 150))» ﻭﺍﺯ ﻫﺮ ﺟﺎ ﮐﻪ ﺑﯿﺮﻭﻥ ﺭﻓﺘﯽ ) ﺭﻭ ﺑﻪ ﺳﻮﯼ ﻣﺴﺠﺪﺍﻟﺤﺮﺍﻡ ﮐﻦ ﻭ (ﺍﯼﻣﺆﻣﻨﺎﻥ ﭼﻪ ﺩﺭ ﺳﻔﺮ ﻭ ﭼﻪ ﺩﺭ ﺣﻀﺮ ﺩﺭ ﻫﻤﻪ ﺍﻗﻄﺎﺭ ﺯﻣﯿﻦ ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎﻡﻧﻤﺎﺯ) ﻫﺮ ﺟﺎ ﮐﻪ ﺑﻮﺩﯾﺪ ﺭﻭﺑﻪ ﺳﻮﯼ ﺁﻥ ﮐﻨﯿﺪ ».ﻭ ﯾﺎ ﺗﺤﺮﯾﻢ ﺷﺮﺍﺏ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺍﻭﺍﯾﻞ ﺍﺳﻼﻡ ﺣﺮﺍﻡ ﻧﺒﻮﺩ ﻭﻟﯽ ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺩﺭﭼﻨﺪﯾﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺣﺮﺍﻡ ﮔﺸﺖ ﻭ ﺁﯾﻪ ﯼ ﺯﯾﺮ ﻧﺎﺯﻝ ﺷﺪ: « ﯾَﺎ ﺃَﯾُّﻬَﺎ ﺍﻟَّﺬِﯾﻦَﺁﻣَﻨُﻮﺍْ ﺇِﻧَّﻤَﺎ ﺍﻟْﺨَﻤْﺮُ ﻭَﺍﻟْﻤَﯿْﺴِﺮُ ﻭَﺍﻷَﻧﺼَﺎﺏُ ﻭَﺍﻷَﺯْﻻَﻡُ ﺭِﺟْﺲٌ ﻣِّﻦْ ﻋَﻤَﻞِ ﺍﻟﺸَّﯿْﻄَﺎﻥِﻓَﺎﺟْﺘَﻨِﺒُﻮﻩُ ﻟَﻌَﻠَّﮑُﻢْ ﺗُﻔْﻠِﺤُﻮﻥَ » (ﻣﺎﺋﺪﻩ 90) .ﯾﻌﻨﯽ : ﺍﯼ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺍﯾﻤﺎﻥ ﺁﻭﺭﺩﻩﺍﯾﺪ! ﺷﺮﺍﺏ ﻭ ﻗﻤﺎﺭ ﻭ ﺑﺘﻬﺎ ﻭ ﺍﺯﻻﻡ=] ﻧﻮﻋﯽ ﺑﺨﺖﺁﺯﻣﺎﯾﯽ ]، ﭘﻠﯿﺪ ﻭ ﺍﺯ ﻋﻤﻞ ﺷﯿﻄﺎﻥ ﺍﺳﺖ، ﺍﺯ ﺁﻧﻬﺎ ﺩﻭﺭﯼﮐﻨﯿﺪ ﺗﺎ ﺭﺳﺘﮕﺎﺭ ﺷﻮﯾﺪ!ﺩﺭ ﻣﻮﺭﺩ ﺣﺮﺍﻡ ﺷﺪﻥ ﺗﺪﺭﯾﺠﯽ ﺷﺮﺍﺏ ﺑﻪ ﻓﺘﻮﺍﯼ ( 5122) ﻣﺮﺍﺟﻌﻪﮐﻨﯿﺪ.
ﺍﻟﺒﺘﻪ ﻣﺜﺎﻟﻬﺎﯼ ﺩﯾﮕﺮﯼ ﺑﺮﺍﯼ ﺍﻧﻮﺍﻉ ﭼﻬﺎﺭﮔﺎﻧﻪ ﯼ ﻓﻮﻕ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺎﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﺫﮐﺮ ﭼﻨﺪ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺍﮐﺘﻔﺎ ﮐﺮﺩﯾﻢ، ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺧﻮﺍﻫﺎﻥ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕبﯿﺸﺘﺮﯼ ﺩﺭ ﺑﺎﺭﻩ ﯼ ﻧﺎﺳﺦ ﻭ ﻣﻨﺴﻮﺥ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻣﯽ ﺗﻮﺍﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺏ"ﺍﻻﺗﻘﺎﻥ ﻓﯽ ﻋﻠﻮﻡ ﺍﻟﻘﺮﺁﻥ " ﺗﺎﻟﯿﻒ ﺟﻼﻝ ﺍﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﺟﻠﺪ ﺩﻭﻡﻣﺮﺍﺟﻌﻪ ﮐﻨﻨﺪ .
ﻭ ﺩﺭ ﺿﻤﻦ ﯾﺎﺩﺁﻭﺭﯼ ﻣﯽ ﺷﻮﺩ ﮐﻪ ﮔﺎﻫﺎ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﻋﻠﻤﺎﯼ ﺍﺳﻼﻡ ﺩﺭ ﻣﻮﺭﺩﻧﺴﺦ ﯾﺎ ﻋﺪﻡ ﻧﺴﺦ ﺁﯾﺎﺗﯽ ﺍﺯ ﻗﺮﺁﻥ ﺍﺧﺘﻼﻑ ﻧﻈﺮ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ.
ﻭ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺪﺍﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﻧﺴﺦ ﻓﻘﻂ ﺩﺭ ﺁﯾﺎﺕ ﺍﻣﺮ ﻭ ﻧﻬﯽ ﺭﺥ ﻣﯽ ﺩﻫﺪ ﻧﻪ ﺩﺭ ﺑﻘﯿﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺕ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻗﺼﺺ ﻗﺮﺁﻧﯽ ﯾﺎ ﻋﻘﺎﯾﺪ ﻭ ﻏﯿﺮﺁﻧﻬﺎ..
ﺣﮑﻤﺘﻬﺎﯼ ﻧﺴﺦ ﺁﯾﺎت ﻭ ﺍﺣﮑﺎﻡ ﻗﺮﺁﻥ:
ﺗﻤﺎﻣﯽ ﺍﯾﻦ ﺍﻣﻮﺭ ﻫﻢ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ ﺣﮑﻤﺖ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎﻝ ﺭﺥ ﻣﯽ ﺩﻫﻨﺪ ﻭ ﻣﯽﺗﻮﺍﻥ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﺣﮑﻤﺘﻬﺎﯼ ﺁﻥ – ﻭﺍﻟﻠﻪ ﺍﻋﻠﻢ – ﻧﺰﻭﻝ ﺗﺪﺭﯾﺠﯽﺁﯾﺎﺕ ﻭ ﺍﺣﮑﺎﻡ ﻗﺮﺁﻥ ﺑﺮ ﻣﺮﺩﻡ ﺁﻧﺰﻣﺎﻥ ﺑﻮﺩ ﻭ ﭼﻮﻥ ﺁﻧﻬﺎ ﺍﺯ ﺟﺎﻫﻠﯿﺖ ﺑﻪﺍﺳﻼﻡ ﻭﺍﺭﺩ ﺷﺪﻩ ﺑﻮﺩﻧﺪ، ﺑﻨﺎﺑﺮﺍﯾﻦ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎﻝ ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﺣﮑﻤﺖ ﺧﻮﯾﺶﺑﺮﺧﯽ ﺍﺯ ﺍﺣﮑﺎﻡ ﺭﺍ ﺩﺭ ﻃﯽ ﭼﻨﺪ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﺮ ﺁﻧﻬﺎ ﺗﺸﺮﯾﻊ ﮐﺮﺩ ﺗﺎ ﺁﻧﻬﺎﺍﻧﺪﮎ ﺍﻧﺪﮎ ﺑﻪ ﻣﺮﻭﺭ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﺎ ﻗﻮﺍﻧﯿﻦ ﺍﺳﻼﻡ ﺗﻄﺒﯿﻖ ﺩﻫﺪﻧﺪ، ﺑﻌﺪ ﮐﻪﻧﻔﻮﺱ ﺁﻧﻬﺎ ﺛﺎﺑﺖ ﮔﺸﺖ، ﺁﻧﻮﻗﺖ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺣﮑﻢ ﺍﺻﻠﯽ ﺭﺍ ﻧﺎﺯﻝ ﻣﯽﮐﺮﺩ ﻭ ﺣﮑﻢ ﺳﺎﺑﻖ ﺭﺍ ﻧﺴﺦ ﻣﯽ ﻧﻤﻮﺩ. ﻭ ﮔﺎﻫﯽ ﻫﻢ ﺑﻪ ﺩﻟﯿﻞ ﺁﺳﺎﻧﯽ ﺑﺮﻣﻮﻣﻨﯿﻦ ﺑﻮﺩ، ﯾﻌﻨﯽ ﺣﮑﻤﯽ ﺁﺳﺎﻧﺘﺮ ﺍﺯ ﺟﺎﻧﺐ ﺍﻟﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ ﺣﮑﻢﻗﺒﻞ ﺍﺯ ﺧﻮﺩ ﻣﯽ ﮔﺸﺖ ﮐﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺁﻥ ﺁﺳﺎﻧﮕﯿﺮﯼ ﺑﯿﺸﺘﺮﯼ ﺩﺍﺷﺖ.
ﺳﺎﯾﺖ ﺟﺎﻣﻊ ﻓﺘﺎﻭﺍﯼ ﺍﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ