جهاد ابتدایی در قرآن

ادعای غالب فقیهان براین است که باید، پس از دعوت به اسلام و بی نتیجه بودن آن، با جهاد وشمشیر مردم را وادار به پذیرش اسلام کرد؟ (جواهر،ج۱، ص۵۲) وآیاتی که در حکم جهاد دفاعی است یا منسوخ دانسته و یاقسم دوم جهاد دانسته‌اند. چنانکه پیامبر(ص) فرمود: «الخیر کلّه فی السیف وتحت ظل السیف: تمام خوبیها در شمشیر ودر زیر سایه شمشیر است.» (وسایل‌الشیعه، باب یکم از ابواب جهاد با دشمن)

جهاد به معنای قتال با کفار ومشرکان در مدینه تشریع گشته، لهذا آیاتی که در مکه نازل گشته ودربردارندة کلمه جهاد ویا مشتقات آن است، معنای عام دارد واز معنای جنگ به دور است؛ مانند: «و من جاهد فانّمایُجاهد لنفسه: هر کس تلاش کند، جز این نیست که به سود خود تلاش کرده است»، «و وصّینا الانسان بوالدیه حُسنا وان جاهداک لتشرک بی مالیس لک به علم فلا تُطعهما: ما به انسان سفارش کردیم که به پدر ومادرش نیکی کند واگر آن دو [مشرک] باشند وتلاش کنند که برای من همتایی قائل شوی که به آن علم نداری، ازآنهاپیروی مکن»، «والذین جاهدوافینا لنهدینّهم سُبلنا: آنها که درراه ما تلاش کنند، قطعاً به راههای خود هدایتشان خواهیم کرد. (عنکبوت-۶و۸و۶۸) در این آیات که واژه مجاهدت به کار رفته است، معنای جهاد اصطلاحی ندارد. وحاوی معنای تلاش است.

اما آیات بسیاری در نفی جهاد ابتدایی  داریم:

«ودّکثیر من اهل الکتاب لو یردّونکم من بعد ایمانکم کُفارّا حسداً من عند انفسهم من بعد ما تبیّن لهم الحق فاعفوا و اصفحوا حتی یأتی الله بامره: بسیاری ازاهل کتاب، از روی حسد آرزو می‌کردند شمارا بعد ازاسلام، به حال کفر بازگردانند؛ با اینکه حق برای آنها کاملا روشن شده است. شما آنان را عفو کنید وگذشت نمایید تا خداوند فرمان خودش را نازل نماید.» (بقره-۱۰۸) «خُذ العفو و أمر بالعُرف و اعرض عن الجاهلین: با آنان [کفار] مدارا کن وبه نیکی‌ها فرا خوان و از جاهلان روی بگردان.»

«وان جنحوا للسلم، فاجنح لها و توکل علی الله انه هو السمیع العلیم: اگر تمایل به صلح نشان دهند، تو نیز از در صلح درآی وبرخدا توکل کن.» (انفالر۶۰) جنح به معنای تمایل واراده است. ممکن است برخی خدشه وارد کنند که اینها در واقع قصد صلح ندارند و می خواهند خود را برای حمله بازسازی کنند. بنابراین نباید پیشنهاد صلح را از آنان پذیرفت. قرآن به این توهم چنین پاسخ می‌دهد: «وان یریدوا ان یخدعوک فان حسبک الله: اگر بخواهند تو را فریب دهند، خدا برایت کافی است.» یعنی نباید به خاطر یک احتمال پیشنهاد صلح را زیر پا گذاری.

 

منبع:

بازنگری درآیات جهاد / حجت‌الاسلام والمسلمین محمدتقی فاضل میبدی - بخش‌اول